Café de
Morgenster te Hoorn
Frans
J.P.M. Kwaad
Contact
Café de
Morgenster was gevestigd in het pand op de hoek van het Koepoortsplein
en de Achterstraat in Hoorn. Ik ben daar geboren in 1936 en heb er
gewoond tot 1947. Het Café was van mijn grootvader, G.C. Hooij.
Hij had het gekocht ingaande 30 juni 1925. Wij woonden boven het
café.
Op de oudste kaart van Hoorn van Van Deventer uit 1559 staat langs de
Achterstraat een aaneengesloten bebouwing getekend. Ook op de plattegrond van Hoorn van Guicciardini uit 1582 is bebouwing ter plaatse
aanwezig. Het betreffende huis lag op de hoek van de Achterstraat,
tegenover de Koepoort. De Koepoort is de opvolger van de Gouwerpoort
tussen de Achterstraat en de Korte Achterstraat en is gebouwd in 1508
(Kroniek Velius, hertaling p. 283; Schrickx, 2009). De omlijstingen van
de poortingangen aan de landzijde en de stadszijde dateren uit latere
tijden. Op het fries boven de poortingang aan de stadszijde staat Anno
1669. De poortomlijsting aan de buitenzijde is ouder (Renaissance). De Koepoort is afgebroken in 1871 (zie H.
Stumpel). Hij stond waar nu het Koepoortsplein ligt. De bouw- en
bewoningsgeschiedenis van de lokatie van Café de Morgenster gaat
dus ver terug in de tijd, in ieder geval tot 1559 en mogelijk tot de
tijd van de aanleg van de stadsomwalling en de bouw van de Koepoort in
1508.
In 2008 is een
archeologisch onderzoek uitgevoerd ter plaatse van de panden
Achterstraat 19-21. Daarvan is een uitvoerig rapport verschenen
(Schrickx 2009). Hierin staat vermeld dat in archiefstukken uit de
jaren 1447, 1449, 1472, 1478, 1498 al sprake is van bebouwing en
bewoning in het gebied tussen het Nieuwland, de Achterstraat en de
Gedempte Turfhaven. Dit gebied, aangeduid als Molenwerf of Molenland,
lag tot 1508 buiten de stadsomwalling ("buyten die goewer poert"). Bij de stadsuitbreiding van 1508
kwam het binnen de wallen te liggen. De conclusie op grond van de tijdens de opgraving aangetroffen sporen was echter,
dat het terrein van de opgraving pas op zijn vroegst omstreeks 1575
werd bebouwd. De bebouwing in de vijftiende eeuw is ter plaatse dus
klaarblijkelijk niet aaneengesloten geweest. Ook in 1560 was dat nog
niet het geval, zoals volgt uit het belastingkohier van dat jaar.
Vóór de eerste bebouwing was het gebied landbouwgrond. De
landbouwfase (van dit
deel van de stad) betreft
de periode vanaf de ontginning van het veenmoeras van zuidelijk
West-Friesland rond 1200 tot 1450/1500. Uit die pre-stedelijke tijd
zijn resten van sloten aangetroffen tijdens de opgraving, en ook een
restant van 30/40 cm dik van het ooit metersdikke veenpakket. De oudste
bewoning van Hoorn (rond de Rode Steen) dateert uit het begin van de
dertiende eeuw.
Inwoners van
Hoorn, in 1478 woonachtig "buyten
die goewer poert" (o.a. de Achterstraat), opgetekend in het
"Schodt-boeck van de burgeren ende innegesetenen der stadt Hoorn ende
dorpen 1478". Enkele namen: pouwels jansz, jacop claesz, claes jacobsz
mit sijen kinderen, pieter woutersz, jacob walraven dochter, griet
jacob walraves wedue (Westfries Archief Hoorn, toegangsnr. 0348, inv.
nr. 1315).
Uitsnede uit de plattegrond
van Hoorn van Van Deventer, 1559. De Achterstraat begint waar een
landweg uit het noorden (de Koepoortsweg) bij de Koepoort de stad
binnenkomt
De Koepoort
op de kaart van Guicciardini
uit 1582. Het huis
schuin tegenover de poort, op de hoek van de Achterstraat, is de
lokatie van Café de Morgenster.
Koepoort
1596 (kaart van Utenwael)
Koepoort
1615 (kaart van Velius)
Koepoort
1630 (kaart van Blaeu)
De
Koepoort door Cornelis Pronk, ca. 1730
De Koepoort door Cornelis
Pronk, ca. 1730
De
Koepoort door C. Pronk, ca. 1730. Hier schuin tegenover lag het pand
van het latere Café De Morgenster.
Zicht
op de Koepoort vanuit de Achterstraat in 1871. Links op de hoek het
pand met Café De Morgenster.
Koepoortsbrug
met de landzijde (buitenzijde) van de Koepoort in 1871
De
Koepoort aan de buitenzijde
De
recente geschiedenis van het pand Achterstraat 27, hoek Koepoortsplein
(Uit: Hoorn, huizen, straten, mensen)
Deel van het kadastraal plan 1811-1832 van de Gemeente Hoorn, Sectie A,
genaamd Hoorn-Oostzijde, 1e Blad, .
Deel van het
kadastraal plan 1811-1832 van de Gemeente Hoorn, Sectie A,
genaamd Hoorn-Oostzijde, 1e Blad. Het betreft het perceel
Achterstraat 3.
De beschrijving bij het
bovenstaande minuutplan (OAT). De eigenaar van perceel nummer 3 in de
Achterstraat is Cornelis Hout, van beroep Kastelein.
Achterstraat met op de hoek
rechts De Morgenster
Blik
vanaf het Koepoortsplein op de Achterstraat; rechts op de hoek
verhuurder van paarden, tevens Café de Morgenster, eigenaar S.F.
Kramer, vóór de verbouwing in 1925.
Links (...IJTUIGEN) is de
Morgenster. Blik in de richting van het Kippenbruggetje over het
Nieuwland. Vóór 1925.
Achterstraat
met de oude Morgenster
Zicht op de Koepoortsbrug
vanuit de Achterstraat. Op de hoek links De Morgenster
Blik vanuit de Achterstraat
op de Koepoortsbrug; links op de hoek Café de Morgenster
vóór de verbouwing in 1925
De Koepoortsbrug, blik in de
richting van de Achterstraat. Rechts de Morgenster.
Dit
zijn de tekeningen van de verbouwing in 1925. De linker plattegronden
laten zien hoe het was en de rechter hoe het moest worden (Bron
Westfries Archief). Door rechts te klikken op de tekeningen kan een
groter formaat worden geselecteerd. Later (ca. 1930) is de verdieping
nog gewijzigd. Er is een keuken gekomen, de slaapkamer
vóór is verkleind, en de woonkamer is vergroot en in
tweeën gedeeld door schuifdeuren. Klik hier
voor het bouwdossier. Klik op drankvergunning
om de opeenvolgende vergunninghouders te zien.
De verdieping na een interne verbouwing rond ca. 1930. Zo is het
geweest tot 1947. De ingetekende trap ging naar beneden, naar de
voordeur in de Achterstraat. Vanaf de overloop ging een andere, open
trap naar de zolder. Daar waren twee kleine kamers.
Werkzaamheden op de
Koepoortsbrug in juni 1931. Zicht op Café de Morgenster.
Voor Cafe de Morgenster,
omstreeks 1930-1935
Zijgevel
van Café de
Morgenster,
Achterstraat 27, hoek Koepoortsplein, vóór de verbouwing
in 1977.
Café
de Morgenster uit de lucht gezien.
Koepoortsplein. Op de hoek
links de Morgenster.
Blik op de Morgenster in
2000
Het middelste van de
drie ramen boven was het raam van onze huiskamer. Het leuke hoekraam en
de twee ramen links daarvan waren van de voorkamer. Er waren geen
dakkapellen in de jaren veertig.
Achterstraat 27 in 2000
Het vroegere Café de
Morgenster in 2010
Op 8 maart 2011 is er brand
geweest in de voormalige Morgenster. Gelukkig is het pand niet
afgebrand. De slagerij was er in de jaren veertig ook al, toen met
Kaldenbach als eigenaar.
Hieronder een aantal foto's van panden in de Achterstraat in de
directe omgeving van de Morgenster
Achter
de Vest (links) en Achterstraat (rechts)
Achterstraat met op de
hoek rechts (in de schaduw) de Morgenster, jaren veertig
Stalhouderij van A. Groot aan
de Achterstraat 24/26, 1938, gesloopt in 1947.
Idem, 1938
Jan
Kramer bezig bij Achterstraat 19, in 1944. Hij is om het leven gekomen
door een val door een openstaand luik op de hooizolder. Uit welke tijd
dateert dit pand? Lees bij deze foto het artikel van K.
Korpershoek en het artikel van K.
Veken, beide in het Kwartaalblad van de Vereniging Oud Hoorn.
Bronnen
- Korpershoek, K. 1983. Van de
stalhouderij aan de Achterstraat. Kwartaalblad Oud Hoorn, 1983 nr. 3,
p. 75
- Schrickx, C.P., 2009.
Bewoning aan de Achterstraat. Archeologisch onderzoek op het perceel
Achterstraat 19-21 te Hoorn. Hoornse Archeologische Rapporten 10, 76
pp.
- Stumpel, H.A.M., 1990. De Koepoort te Hoorn
1508-1871. Kwartaalblad Oud Hoorn, 1990 nr. 1, pp. 30-32.
- Veken, K. 1999. De melkzaak aan de Achterstraat.
Betreft Cees en Toon Stam. Kwartaalblad Oud Hoorn, 1999 nr. 1, pp. 46-47
- Velius, 1648. Kroniek van Hoorn (hertaling
2007)
- Westfries Archief te Hoorn
- Wiel, Kees van der, 2000. Op zoek naar huis,
straat of buurt. Handleiding voor historisch huizenonderzoek.
Uitgeverij Verloren, Hilversum, 108 pp.
