De Rode Steen in Hoorn
Frans J.P.M. Kwaad
Groei, bloei, verval
en herstel van Hoorn
De oudste bewoningssporen van Hoorn
zijn tot dusverre aangetroffen op vier meter diepte onder het plaveisel
van de Rode Steen. Ze dateren uit het begin van de 13e eeuw. Vanaf die
tijd is Hoorn geleidelijk uitgegroeid tot een inwonertal van 15 à
16.000 in de zeventiende eeuw. In 1649 bereikte Hoorn met de laatste havenuitbreiding
zijn grootste omvang. Kort daarna begon een lange periode van economische
achteruitgang en verval. In 1688 werd voorgesteld om de Oosterhaven te
verkleinen wegens de afgenomen behoefte aan havenruimte. Al omstreeks 1720
werd het verval van handel en scheepvaart door de tijdgenoten als definitief
beschouwd. In de 18e eeuw was de VOC nog de enige kurk waarop Hoorn dreef.
Volgens Lesger (1990) moeten omstreeks het midden van de 18e eeuw de havens
van Hoorn een desolate indruk hebben gemaakt. Na 1744 woonde er geen enkele
grote koopman meer in de stad vlg. Bonke en Bossaers. In 1795 was het inwonertal
volgens de eerste officiële volkstelling afgenomen tot 9.551. Deze
demografische ontwikkeling heeft met zich meegebracht, dat er in de 17e
eeuw relatief veel, in de 18e eeuw minder en in de 19e eeuw nog minder
is gebouwd in Hoorn. In feite zijn er in de periode 1650-1850 veel meer
huizen afgebroken dan bijgekomen. Tussen 1795 en 1814 werden 1600 huizen
en pakhuizen gesloopt. In 1830 waren hele straten ontvolkt. Er zijn daardoor
grote gaten gevallen in de bebouwing van de stad binnen de wallen.
De Rode Steen in Hoorn
In 1872 vatte een Engelse reiziger zijn indrukken als volgt samen: "Hoorn is als een oude vrouw, welker vermagerde ledematen nog met veel te wijd geworden kleren zijn omhangen, Enkhuizen lijkt een uitgestrekt kerkhof en Medemblik een graf." (Brouwer, 1938). Een betrouwbaar kaartbeeld van de afbraak tussen 1650 en 1850 hebben we niet. We kennen geen plattegronden van de stad tussen die van Blaeu uit 1630 en die van Doesjan uit 1794, waarop de achteruitgang van het huizenaantal valt af te lezen. De kaart van Tirion uit 1743 geeft geen gedetailleerde informatie over de bebouwing. Op de kaart van Doesjan uit 1794 is te zien, dat er belangrijke gaten zijn gevallen op het Baadland, de Binnenluiendijk, de Italiaanse Zeedijk, de Vesten en tussen Gouw en Ramen. Volgens Saaltink (1980) geeft de kaart van Doesjan waarschijnlijk echter een te rooskleurig beeld van de bebouwing in 1794. De eerste kadastrale kaart van Hoorn door Van Diggelen (copie Van der Horst) uit 1823 toont duidelijk het resultaat van de achteruitgang van de stad en de afbraak tot 1823. Dit was wel het dieptepunt. De meeste bebouwing is verdwenen in het havenkwartier. Het centrale deel van de stad schijnt wat minder geleden te hebben, hoewel er in1823 geen straat was zonder een aantal gaten in de bebouwing (Saaltink, 1980). Rond ca. 1850 begon een langzaam herstel. Pas rond 1950 zette een periode van veel snellere groei en ontwikkeling in. Dit alles is mensenwerk geweest.
Tijdlijn van Hoorn (Bron:
Hoorn en de Zee, Hoornse Historische Reeks - Deel 4, 2002)
Van Zoonen (2004) geeft het volgende
overzicht van de ontwikkeling van het aantal inwoners van Hoorn:
1400 3.500
1470 7.000
1520 5.000
1630 14.000
1730 12.000
1795 9.500
1810 8.200
1830 7.500
1840 8.700
1850 9.100
1860 9.400
1870 9.600
1880 10.300
1890 11.100
1900 10.800
1910 11.000
1920 11.500
1930 12.000
1940 13.000
1950 14.700
2000 64.600
Deze website geeft biografische informatie
over personen die een meer of minder belangrijke rol hebben gespeeld in
de geschiedenis van Hoorn. Te denken valt aan:
- Hoge en lage adel
- Bestuurders, bewindhebbers, regenten,
politici en ambtsdragers
- Rechters, advocaten, notarissen, artsen,
architecten en onderwijzers
- Kerk en geestelijkheid
- Leden van de krijgsmacht
- Kunstenaars en wetenschappers
- Reders, ontdekkingsreizigers en zeelieden
- Kooplieden en andere beoefenaars van
nijverheid, handel, vervoer en verkeer
- Ambachtslieden, vissers, neringdoenden
en winkeliers
- Werkvolk, bedienden en huispersoneel
Velius heeft in zijn Kroniek van Hoorn
uit 1648 een "Lijst van Magistraten" opgenomen. Deze lange lijst van burgemeesters,
schouten, schepenen en vroedschappen uit de jaren 1453 tot 1648 staat afgedrukt
op pp. 825-859 in Deel 2 van de hertaling
van de Kroniek van Hoorn uit 2007. Velius heeft ook biografische schetsen
opgenomen van een aantal geleerde burgers van Hoorn (pp. 786-823 van de
hertaling van de Kroniek van Hoorn). Het zijn de volgende personen:
Jacobus Ceratinus (15e
eeuw)
Petrus Junius (overleden
1537)
Hadrianus Junius (1511-1574)
Jacobus Dunius (overleden
1572)
Petrus Hogerbetius (1542-1599)
Cornelius Vigius (1568-1602)
Albertus Verlanius (1577-1606)
Nicolaus Bulius (1550-1615)
Rombout Hogerbeets (1561-1625)
Cornelis Taemssz (1567-1600)
Cornelius Cortius (1536-1578)
Jan Pietersz. Koen (1587-1629)
Van der Knaap en Veerkamp bespreken
in hun boek "Uit de schemer van Hoorn's verleden" (1996, pp. 231-233) ook
kort een aantal Hoornse geleerden en kunstenaars uit de 15e-17e eeuw.
Heeren Zeventien van de Vereenigde Oost-Indische
Compagnie
Links
Algemene biografische
links Nederland
Nieuw
Biografisch portaal van Nederland
Biografisch
woordenboek van Nederland
Westfries
Biografisch Woordenboek
Westfriese
families
De
opstand tegen Spanje (De tachtigjarige oorlog) 1568-1648
Republiek
der Zeven Verenigde Nederlanden 1588-1795
Heren
van Holland
Regeringsleden
van Hollandse steden 1787
Regenten
Vroedschap
Verkiezing
(te boon gaan)
VOC
VOC
opvarenden
VOC
archieven
Jan Pietersz Coen 1587-1629
Biografische links Hoorn
Vereniging
Oud Hoorn
De
ontwikkeling van de stedelijke jurisdictie van Hoorn tot 1436
Hoorn's
stadsbestuur in vroeger eeuwen
Diederik
van Sonoy 1529-1597
Bossu:
slag op de Zuiderzee 1573
Gruwelijke
rechtsgang te Hoorn in 1575
Vlootvoogden
van de Admiraliteit van het Noorderkwartier 1589-1795
VOC
archief kamer Hoorn
VOC
bewindhebbers kamer Hoorn
Het
patriottisme in Hoorn 1786-1787
Twee
eeuwen stadsbestuurders van Hoorn 1795-2002
Hoorn
in 1851
De
top van de sociale hiërarchie in Hoorn, 1850-1862
Lijst
van burgemeesters van Hoorn
Rectoren
van de latijnse school
Rechtbank
van 1e aanleg Hoorn
Familieportretten
der Alewijns
Archief
familie van Foreest (Archief Alkmaar, laden duurt lang)
Bekende
inwoners van Hoorn
Willem IJsbrandtz Bontekoe 1587-1657
Biografische links naar
spraakmakende inwoners van Hoorn
Junius
(1511-1575)
Junius
2
Liorne
(16e eeuw)
Jan
Haring (16e eeuw)
Velius
(1572-1630)
Willem
Corneliszoon Schouten (1580-1625)
Jacob
Le Maire (1585-1616)
Jacob
Le Maire 2
Schouten
en Lemaire
Willem
Ysbrandtsz Bontekoe (1587-1657) 1
Willem
Ysbrandtsz Bontekoe 2
Jan
Pieterszoon Coen (1587-1629) 1
Jan
Pieterszoon Coen 2
Jan
Pieterszoon Coen 3
Jan
Pieterszoon Coen 4
Jan
Pieterszoon Coen 5
Familie
van Foreest (1250-heden) 1
Familie
van Foreest 2
Van
Foreest Beemsterpolder
Nanning
van Foreest (1682-1745)
Agatha
van Foreest (1733-1801)
Agatha
van Foreest 2
P.
van Akerlaken (1792-1862)
Abbing
(1800-1872)
P.
Opperdoes Alewijn (1800-1875)
D.
van Akerlaken (1815-1882)
Baron
van Dedem (1839-1895)
A.C.
Bleijs (1842-1912)
A.C.
Bleijs 2
Johan
Messchaert (1857-1922)
J.C.
Kerkmeijer (1875-1956)
J.C.
Kerkmeijer 2
J.C.
Kerkmeijer 3
J.C.
Kerkmeijer 4
Gerard
Boedijn (1893-1972)
Henk
Zantkuijl (1926-heden) 1
Henk
Zantkuijl 2
Henk
Zantkuijl 3
Agatha van Foreest 1733-1801
De site wordt nog verder uitgebreid.
Aanvullingen zijn van harte welkom.
Biografische informatie wordt onder
meer gezocht van:
Architecten:
J. van Reijendam
H.J. Cramer
S.W. Langius
Jakob Faber
G.J. Hennink
Jacob Posch
